Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Sieradzu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lutego 2025 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos

Protokolant: Justyna Łużyńska

po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2025 roku w Sieradzu na rozprawie

sprawy z powództwa T. B. (1), P. B. i M. B.

przeciwko Bankowi (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G.

o ustalenie nieważności umowy i zapłatę

1.  ustala, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) zawartej w dniu 14 czerwca 2006 r. pomiędzy H. B. i T. B. (1) a (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G.,

2.  zasądza od pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. na rzecz powoda T. B. (1) kwotę 156.832,43 (sto pięćdziesiąt sześć tysięcy osiemset trzydzieści dwa złote czterdzieści trzy grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty,

3.  zasądza od pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. na rzecz powoda P. B. kwotę 39.208,11 (trzydzieści dziewięć tysięcy dwieście osiem złotych jedenaście groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty,

4.  zasądza od pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. na rzecz powoda M. B. kwotę 39.208,11 (trzydzieści dziewięć tysięcy dwieście osiem złotych jedenaście groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty,

5.  zasądza od pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. na rzecz powoda T. B. (1) kwotę 7.889,34 (siedem tysięcy osiemset osiemdziesiąt dziewięć złotych trzydzieści cztery grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu,

6.  zasądza od pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. na rzecz powoda P. B. kwotę 1.972,33 (jeden tysiąc dziewięćset siedemdziesiąt dwa złote trzydzieści trzy grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu,

7.  zasądza od pozwanego Banku (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. na rzecz powoda M. B. kwotę 1.972,33 (jeden tysiąc dziewięćset siedemdziesiąt dwa złote trzydzieści trzy grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 998/24

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 2 czerwca 2023 r. skierowanym przeciwko pozwanemu Bankowi (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. powodowie H. B. i T. B. (1) wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G. i zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 235.248,65 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego w wyniku wykonania nieważnej umowy. Ewentualnie w przypadku braku podstaw do uznania umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. za nieważną w całości i w konsekwencji nieuwzględnienia powyższych żądań, wnieśli o ustalenie istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G. z pominięciem postanowień § 1 ust. 1 umowy, § 7 ust. 2 umowy, § 10 ust. 8 umowy i § 17 ust. 1 – 5 umowy jako bezskutecznych w stosunku do powodów i zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 51.242,52 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty stanowiącej różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego kwotą tytułem spłaty przez powodów kredytu naliczoną z zastosowaniem opisanych wyżej niedozwolonych postanowień umownych a kwotą należną obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania. Jednocześnie powodowie wnosili o zasądzenie łącznie na ich rzecz od pozwanego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(pozew- k.3-40)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na jego rzecz zwrotu kosztów procesu z należnymi odsetkami w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw.

(odpowiedź na pozew- k.105-130)

W dniu 19 lutego 2024 r. zmarła powódka wobec czego postanowieniem z 11 kwietnia 2024 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie i podjął je z udziałem jej następców prawnych – T. B. (1), M. B. i P. B..

(postanowienie- k.224)

W piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2024 r. powodowie T. B. (1) i P. B. sprecyzowali powództwo i wnosili o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G. oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwoty 156.832,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda P. B. kwoty 39.208,10 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego w wyniku wykonania nieważnej umowy, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda M. B. kwoty 39.208,10 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego w wyniku wykonania nieważnej umowy. Ewentualnie w przypadku braku podstaw do uznania umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. za nieważną w całości i w konsekwencji nieuwzględnienia powyższych żądań, wnieśli o ustalenie istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G., z pominięciem § 1 ust. 1 umowy, § 7 ust. 2 umowy, § 10 ust. 8 umowy i § 17 ust. 1 – 5 umowy jako bezskutecznych w stosunku do powodów i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwoty 34.161,68 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty stanowiącej różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego kwotą tytułem spłaty przez powodów kredytu naliczoną z zastosowaniem opisanych wyżej niedozwolonych postanowień umownych a kwotą należną obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda P. B. kwoty 8.540,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty stanowiącej różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego kwotą tytułem spłaty przez powodów kredytu naliczoną z zastosowaniem opisanych wyżej niedozwolonych postanowień umownych a kwotą należną obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda M. B. kwoty 8.540,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty, stanowiącej różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego kwotą tytułem spłaty przez powodów kredytu naliczoną z zastosowaniem opisanych wyżej niedozwolonych postanowień umownych a kwotą należną obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania.

(pismo procesowe powodów T. B. (1) i P. B.- k.236-254)

Na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2024 r. pełnomocnik powodów T. B. (1) i P. B. popierał powództwo w kształcie wskazanym w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2024 r., powód M. B. również popierał powództwo i przyłączył się do stanowiska pozostałych powodów a pełnomocnik pozwanego wnosił o udzielenie mu terminu do ustosunkowania się do pisma zawierającego modyfikację powództwa.

(protokół rozprawy z dnia 26 kwietnia 2024 r. na płycie CD 00:08:00 – 00:11:02- koperta k.293)

W piśmie procesowym z dnia 16 maja 2024 r. powodowie T. B. (1) i P. B. sprecyzowali swoje pismo procesowe z dnia 16 kwietnia 2024 r. w ten sposób, że wnosili o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwoty 156.832,43 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda P. B. kwoty 39.208,11 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego w wyniku wykonania nieważnej umowy i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda M. B. kwoty 39.208,11 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego w wyniku wykonania nieważnej umowy oraz ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G..

(pismo procesowe powodów T. B. (1) i P. B.- k.277)

Na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2024 r. pełnomocnik powodów T. B. (1) i P. B. popierał powództwo w kształcie sprecyzowanym w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2024 r. sprecyzowanym dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 16 maja 2024 r., powód M. B. przyłączył się do stanowiska pozostałych powodów a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu.

(protokół rozprawy z dnia 30 sierpnia 2024 r. na płycie CD 00:08:33 – 01:00:48- koperta k.293)

W piśmie z dnia 5 września 2025 r. powód M. B. zatwierdził wszelkie czynności podjęte wcześniej w jego imieniu przez pełnomocnika pozostałych powodów, którego także ustanowił swoim pełnomocnikiem.

(pismo procesowe powoda M. B.- k.303)

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2025 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo w kształcie sprecyzowanym w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2024 r. sprecyzowanym dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 16 maja 2024 r. a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa.

(protokół rozprawy z dnia 21 lutego 2025 r. na płycie CD 00:02:35 – 00:03:58- koperta k.328)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W 2006 r. powód T. B. (1) i jego nieżyjąca już żona H. B., którzy do śmierci H. B. pozostawali w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, potrzebowali środków finansowych w kwocie 150.000,00 zł na spłatę kredytu i pożyczki zaciągniętych na budowę domu i na wykończenie domu. W celu ich uzyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Powód T. B. (1) i jego żona sprawdzali ofertę kredytową innych banków ale dowiedzieli się w nich, że nie mają zdolności kredytowej do uzyskania kredytu. Wtedy udali się oni do (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G., którego następcą prawnym jest pozwany. W banku tym nie przedstawiono im oferty kredytu złotówkowego a od razu zaproponowano im zaciągniecie kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Pracownik banku informował ich, że frank szwajcarski jest stabilną walutą. Nie pokazywał im informacji historycznej, z której wynikałoby jak kurs tej waluty zmieniał się w poprzednich latach. Nie przedstawiał im też symulacji jak zmieni się ich zobowiązanie, gdy kurs franka szwajcarskiego wzrośnie. Nie informował ich również w jaki sposób bank tworzy tabele kursowe i ustala marże.

(zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293)

W dniu 18 maja 2006 r. powód T. B. (1) z żoną złożyli na druku bankowym wniosek o udzielenie kredytu na refinansowanie kredytu mieszkaniowego w kwocie 26.700,00 zł, refinansowanie pożyczki hipotecznej w kwocie 32.000,00 zł i na dowolny cel w kwocie 81.300,00 zł. Wnioskowali w nim o przyznanie kredytu w kwocie 140.000,00 zł indeksowanego kursem CHF na okres 20 lat. Jako prawne zabezpieczenie spłaty kredytu zaproponowali hipotekę.

(zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, kserokopia wniosku- k.136-138)

Gdy powód T. B. (1) i jego żona przybyli do banku podpisać umowę, była już ona przygotowana do podpisu. Powód T. B. (1) czytał ją przed podpisaniem i wydawało mu się wówczas, że ją rozumie.

(zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293)

W dniu 14 czerwca 2006 r. H. B. i T. B. (1) zawarli z (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G. umowę kredytu nr (...). Zgodnie z § 1 ust. 1 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 141.882,40 zł indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w umowie a kredytobiorcy zobowiązali się do wykorzystania kredytu zgodnie z postanowieniami umowy, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w terminach oznaczonych w umowie oraz zapłaty bankowi prowizji, opłat i innych należności wynikających z umowy. Na kwotę kredytu składały się: kwota pozostawiona do dyspozycji kredytobiorców w wysokości 140.000,00 złotych polskich, przeznaczona na realizację celu określonego w umowie, koszty z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy w wysokości 1.682,40 złotych polskich oraz koszty z tytułu opłaty sądowej należnej za wpis hipoteki w wysokości 200,00 złotych polskich. W dniu wypłaty saldo kredytu miało być wyrażone w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe miało być przeliczane dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. opisanej szczegółowo w § 17. Jak wynikało z § 17 ust. 1 części ogólnej umowy do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane miały być odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji. Z § 17 ust. 2 części ogólnej umowy wynikało, że kursy kupna określono jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna a z § 17 ust. 3 części ogólnej umowy, że kursy sprzedaży określono jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży. W myśl § 17 ust. 4 części ogólnej umowy do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. miały być stosowane kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże (...) Bank S.A. Stosownie do § 17 ust. 5 części ogólnej umowy obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku miały być określane przez Bank po godz. 15.00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej (...) Banku S.A. Zgodnie z § 1 ust. 2 części szczególnej umowy kredyt przeznaczony miał być na cele konsumpcyjne kredytobiorców w kwocie 81.300,00 złotych polskich oraz na spłatę zobowiązań kredytobiorców z tytułu kredytu mieszkaniowego w (...) S.A oraz pożyczki hipotecznej w (...) S.A.

(bezsporne, zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, kserokopia umowy- k.64-72)

Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 części szczególnej umowy oprocentowanie kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosiło 6,010 % w skali roku i stanowiło sumę następujących pozycji: marży banku niezmiennej w okresie trwania umowy w wysokości 3,970 % oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3 oraz 0,95 punktu procentowego do czasu przedstawienia w banku odpisu z księgi wieczystej dla nieruchomości zawierającego prawomocny wpis hipoteki na rzecz banku oraz prawa kredytobiorców do nieruchomości i niezawierającego niezaakceptowanych przez bank obciążeń. Po tym czasie oprocentowanie kredytu miało zostać obniżone o 0,95 punktu procentowego.

(bezsporne, kserokopia umowy- k.64-72)

Jak wynikało z § 8 ust. 1 części ogólnej umowy oprocentowanie kredytu było zmienne i ulegało zmianie w tym samym dniu kalendarzowym, w jakim nastąpiła wypłata kredytu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu L3.

(bezsporne, kserokopia umowy- k.64-72)

Zgodnie z § 3 ust. 2 części szczególnej umowy w zw. z § 13 części ogólnej umowy jako prawne zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowiono: hipotekę kaucyjną w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170 % kwoty kredytu wpisaną w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej w Ł., weksel własny in blanco wraz z deklaracją wekslową do tego weksla, cesję na rzecz banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, ubezpieczenie opisane w § 13 ust. 9 – 16.

(bezsporne, kserokopia umowy- k.64-72)

Zgodnie z § 7 ust. 1 części ogólnej umowy wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez bank wniosku o wypłatę sporządzonego prawidłowo przez kredytobiorców na formularzu bankowym a jeżeli umowa zostanie zawarta poza lokalem przedsiębiorstwa banku wypłata miała nastąpić nie wcześniej niż po upływie 10 dni od dnia jej zawarcia. W myśl § 4 części szczególnej umowy warunkiem wypłaty kredytu było złożenie wniosku o wypłatę kredytu ze wskazaniem numeru rachunku bankowego kredytobiorców oraz wierzyciela kredytobiorców, wystawienie na rzecz banku weksla własnego in blanco i podpisanie deklaracji do tego weksla, przedstawienie cesji praw z polisy ubezpieczenia od ryzyka utraty stałego źródła dochodu, przedstawienie podpisanej Deklaracji Objęcia Ochroną Ubezpieczeniową w ramach umowy ubezpieczenia zawartej pomiędzy (...) Bank S.A. jako ubezpieczającym a Towarzystwem (...) S.A. a koszt z tytułu objęcia nieruchomości ochroną miał wynosić 206,32 złotych polskich w skali jednego roku, przedstawienie wniosku o wypłatę oraz odpisu z KW nieruchomości z prawomocnym wpisem hipoteki na rzecz banku, złożenie oświadczenia uprawnionego do nieruchomości o ustanowieniu hipoteki na rzecz banku, złożenie przez kredytobiorców w banku wypełnionej deklaracji PCC1 podpisanej przez podatnika i podpisanie oświadczenia przez kredytobiorców o poddaniu się egzekucji zgodnie z przepisami prawa bankowego. Jak wynikało z § 7 ust. 2 części ogólnej umowy wypłata wskazanej we wniosku o wypłatę kwoty kredytu miała być dokonana przelewem na wskazane w tym wniosku rachunki bankowe prowadzone w banku krajowym. Za prawidłowe wskazanie tych rachunków bankowych odpowiedzialność ponosili wyłącznie kredytobiorcy. Dzień dokonania przelewu miał być uważany za dzień wypłaty kredytu. Każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich miała zostać przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt, według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank .

(bezsporne, kserokopia umowy- k.64-72)

Zgodnie z § 1 ust. 5 części szczególnej umowy spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w 240 malejących miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych. Jak wynikało z § 10 ust. 1 części ogólnej umowy spłata kredytu wraz z odsetkami miała być dokonywana nie później niż w tym samym dniu kalendarzowym każdego miesiąca, w którym nastąpiła wypłata kredytu. Zgodnie z § 10 ust. 8 części ogólnej umowy rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorców miało następować z datą wpływu środków do banku według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu wpływu środków do banku.

(bezsporne, kserokopia umowy- k.64-72)

W czasie zawierania umowy powód T. B. (1) i jego żona prowadzili działalność gospodarczą w zakresie szycia odzieży.

(zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, kserokopia wniosku- k.136-138)

W dniu 24 stycznia 2008 r. powód T. B. (1) i jego żona i poprzednik prawny pozwanego zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu, na mocy którego zwiększyli kwotę kredytu o 13.326,00 zł. Zgodnie z aneksem kwota, o którą podwyższony został kredyt, przeznaczona była na cele konsumpcyjne kredytobiorców.

(kserokopia aneksu- k.73-74)

W dniu 9 listopada 2010 r. powód T. B. (1) i jego żona zawarli z pozwanym aneks do umowy kredytu, na mocy którego zrestrukturyzowali zobowiązanie wynikające z tej umowy.

(kserokopia aneksu- k.143-144)

W dniu 21 czerwca 206 r. powód T. B. (1) i jego żona złożyli na drukach bankowych trzy wnioski o wypłatę kredytu a w dniu 28 stycznia 2008 r. jeden wniosek o wypłatę kredytu.

(kserokopie wniosków- k.146, k.148, k.150, k.152)

Częścią kredytu w kwocie 1.882,40 zł zostały w dniu 23 czerwca 2006 r. skredytowane koszty. W tym samym dniu została powodowi T. B. (1) i jego żonie wypłacona kwota 81.300,00 zł. W dniu 29 stycznia 2008 r. została im wypłacona kwota 13.326,00 zł.

(bezsporne, zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, kserokopia zaświadczenia- k.89-93)

Powód T. B. (1) i jego żona H. B. zamieszkali w domu, którego zakup i wykończenie sfinansowane zostało kredytem. W domu tym nie prowadzili oni działalności gospodarczej. Działalność tę prowadzili w budynku gospodarczym posadowionym na tej samej posesji.

(zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, kserokopia wniosku- k.136-138)

Kredyt nie został spłacony w całości. W okresie od 19 lipca 2006 r. do 23 marca 2023 r. powód T. B. (1) i jego żona wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 235.248,67 zł.

(bezsporne, zeznania powoda T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, kserokopia zaświadczania- k.89-93)

Pismem z dnia 9 maja 2023 r. powód T. B. (1) i jego żona złożyli pozwanemu reklamację powołując się na nieważność umowy i wezwali go do zapłaty kwoty 235.248,65 zł w terminie 7 dni od otrzymania tego wezwania. Pismo to pozwany otrzymał w dniu 17 maja 2023 r.

(bezsporne, kserokopia reklamacji- k.51-57, kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru- k.62)

W dniu 19 lutego 2024 r. zmarła H. B.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli jej mąż T. B. (1) i jej synowie P. B. i M. B. w częściach równych po 1/3 każdy z nich.

(kserokopia odpisu skróconego aktu zgonu- k.216, kserokopia aktu poświadczenia dziedziczenia- k.217)

Powodowie oświadczyli na rozprawie, że mają świadomość, iż w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu pozwany może żądać od nich zwrotu kapitału i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz, że mając tę świadomość chcą aby Sąd stwierdził nieważność umowy kredytu.

(bezsporne, zeznania powodów: T. B. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:44:12 – 00:45:23 w zw. z 00:11:09 – 00:38:07- koperta k.293, P. B.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:45:23 – 00:46:25 w zw. z 00:38:07 – 00:39:57- koperta k.293, M. B.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:46:25 – 00:47:41 w zw. z 00:39:57 – 00:40:59- koperta k.293)

Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów a także w oparciu o powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda T. B. (1) tylko w tej części, w której podawał on, że w czasie zawierania umowy znał saldo zobowiązania w walucie franka szwajcarskiego. Jego zeznania nie znalazły bowiem potwierdzenia w treści umowy, gdyż zgodnie z nią saldo zobowiązania w walucie CHF mogło być znane dopiero w momencie wypłaty kredytu a ta nastąpić miała w późniejszym czasie niż zawarcie umowy.

Sąd pominął też dowód z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości na fakty wskazane w pozwie uznając, iż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął ponadto dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew uznając, iż także i one nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął też dowód z zeznań podatkowych powoda T. B. (1) i jego żony uznając, iż dowód ten nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia a przy tym był spóźniony, gdyż pozwany wiedzę o tym, że kredytobiorcy w momencie zawierania umowy kredytu prowadzili działalność gospodarczą posiadał już w czasie składania odpowiedzi na pozew.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powodowie domagali się ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G. i zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwoty 156.832,43 zł i na rzecz powodów P. B. i M. B. kwot po 39.208,11 zł na rzecz każdego z nich tytułem zwrotu świadczeń nienależnych.

Jak wynika z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że interes prawny w rozumieniu tego przepisu istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stanu prawnego lub prawa, powodująca potrzebę ochrony prawnej. Niepewność ta musi mieć charakter obiektywny, to jest istnieć na podstawie rozumnej oceny sytuacji, w której powód występuje z tego rodzaju powództwem. Dlatego też nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., II CK 395/05).

W ocenie Sądu powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu. Podpisanie przez powoda T. B. (1) i jego żonę H. B. oraz poprzednika prawnego pozwanego umowy kredytu wygenerowało bowiem długoterminowy stosunek prawny, który zgodnie z jego treścią nie został dotychczas wykonany. Stwierdzenie nieważności umowy przesądza nie tylko o potencjalnej możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń ale także rozstrzyga w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania w przyszłości wynikających z umowy świadczeń, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy jej skutki ex tunc i z uwagi na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią z mocy art. 365 § 1 kpc, jako swoisty prejudykat, ma istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu przez powodów. (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2018 roku, sygn. I ACa 623/17) Orzeczenie ustalające znosi zatem wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. To zaś przesądza o wykazaniu przez powodów posiadania przez nich interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy kredytu.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1646 ze zm.), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 prawa bankowego umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.

W chwili zawarcia umowy kredytu przez powoda T. B. (1) i jego żonę prawo bankowe nie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopiero ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano w art. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą do art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Choć ustawa prawo bankowe w chwili zawarcia umowy literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 353 ¹ kc) W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą prawo bankowe do umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.

Powodowie twierdzili, że zawarta przez powoda T. B. (1) i jego żonę umowa kredytu zawiera niedozwolone postanowienia umowne, przez co jest nieważna.

Zgodnie z art. 385 ¹ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:

- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),

- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,

- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Zgodnie z art. 385 ² kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Zgodnie z art. 22 ¹ kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż w czasie zawierania umowy powód T. B. (1) i jego żona prowadzili działalność gospodarczą. Nie oznacza to jednak, iż nie mogli oni w tym czasie zawierać umów w charakterze konsumentów. W ocenie Sądu zawierając umowę kredytu z dnia 14 czerwca 2008 r. kredytobiorcy działali właśnie jako konsumenci. Powód T. B. (1) i jego żona potrzebowali kredytu na refinansowanie kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na zakup domu, w którym zamieszkali i na jego wykończenie a więc na zaspokojenie swoich potrzeb mieszkaniowych oraz na spłatę zobowiązania finansowego, co wynika wprost z wniosku kredytowego z załącznikami. Cel, na jaki udzielony został kredyt, nie był więc związany z działalnością gospodarczą kredytobiorców. Nie ulega też wątpliwości, iż powód T. B. (1) i jego żona mieszkali w domu kupionym za kredyt i nie prowadził w nim działalności gospodarczej, która była prowadzona w osobnym budynku. Skoro zatem obojgu kredytobiorcom przysługiwał status konsumentów przy zawarciu umowy kredytu, umowę można badać pod kątem zawierania przez nią niedozwolonych postanowień umownych.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie miał wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 1 ust. 1 części szczególnej umowy, § 7 ust. 2 części ogólnej umowy, § 10 ust. 8 części ogólnej umowy i § 17 części ogólnej umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości marż dodawanych lub odejmowanych od średnich kursów złotego do danych walut ogłoszonych w tabelach kursów średnich NBP, które to marże miały wpływ na wysokość ustalanych w Tabelach kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. a co za tym idzie na wysokość kredytu do wypłaty oraz wysokość rat tego kredytu. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 385 ¹ § 4 kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.

Zdaniem Sądu, głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 1 ust. 1 części szczególnej umowy, § 7 ust. 2 części ogólnej umowy, § 10 ust. 8 części ogólnej umowy i § 17 części ogólnej umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc wykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.

W ocenie Sądu zapisy § 1 ust. 1 części szczególnej umowy stanowiące, że „w dniu wypłaty saldo kredytu miało być wyrażone w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17 umowy” oraz, że „następnie saldo walutowe miało być przeliczane dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. opisanej szczegółowo w § 17 umowy” a także zapisy § 7 ust. 2 części ogólnej umowy, z których wynikało, że „każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich, zostanie przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank” oraz § 17 ust. 1 i 2 części ogólnej umowy stanowiące, że „do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane miały być odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji” i że „kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania marży kupna odliczanej od obiektywnego i niezależnego od banku kursu średniego złotego do CHF ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 7 ust. 1 części ogólnej umowy wypłata kredytu miała nastąpić w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez bank wniosku o wypłatę sporządzonego prawidłowo przez kredytobiorców na formularzu bankowym a jeżeli umowa została zawarta poza lokalem przedsiębiorstwa banku nie wcześniej niż po upływie 10 dni od dnia jej zawarcia. Zgodnie więc z tymi postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w dniu wypłaty kredytu. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powoda T. B. (1) i jego żonę jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.

Także zapisy § 10 ust. 8 części ogólnej umowy stanowiące, że „rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorców będzie następować z datą wpływu środków do banku według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) S.A., obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku” oraz § 17 ust. 3 części ogólnej umowy stanowiące, że „kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń kredytobiorców, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umową tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w zakresie doliczanej marży sprzedaży ustalanej w oparciu o niewyjaśnione kryteria.

To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umowy.

Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.

Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.

Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.

Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.

W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 1 ust. 1 części szczególnej umowy, § 7 ust. 2 części ogólnej umowy, § 10 ust. 8 części ogólnej umowy i § 17 części ogólnej umowy jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania kredytobiorców po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń skoro wysokość marż kupna i marż sprzedaży, mających wpływ na te kursy, nie była niczym ograniczona. Kredytodawca miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania kredytobiorców, których kredyt indeksowany był kursem CHF. Postanowienia dotyczące waloryzacji są niedozwolone również z uwagi na to, że ustalają inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty udzielonego kredytu ze złotówek na franka szwajcarskiego i inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń przy ustalaniu wysokości wymaganej spłaty z franka szwajcarskiego na złotówki.

Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej, zgodnie z którym bank może w sposób dowolny i niepoddający się weryfikacji ustalać kursy waluty, stanowiące narzędzie indeksacji, a tym samym wpływać na wysokość własnych korzyści i generować dodatkowe i nieprzewidziane umową koszty dla kredytobiorcy, rażąco narusza zasadę równowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta i dobre obyczaje (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2011 r., VI ACa 420/11).

Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiem art. 385 ¹ kc kontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytu, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.

Zapisy zawarte w § 1 ust. 1 części szczególnej umowy, § 7 ust. 2 części ogólnej umowy, § 10 ust. 8 części ogólnej umowy i § 17 części ogólnej umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powód T. B. (1) i jego żona po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umowy dawały kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiązania kredytobiorców, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.

W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytodawcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umowy obowiązek kredytobiorców ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.

Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk, mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umowy. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę marży sprzedaży mającej wpływ na kurs sprzedaży CHF i marży kupna mającej wpływ na kurs kupna CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.

Wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż doprowadziły one do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy kredytobiorców, których informowano jedynie o stabilności franka szwajcarskiego.

W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał także swoich obowiązków w zakresie poinformowania powoda T. B. (1) i jego żony o ryzyku kursowym. Poinformowanie kredytobiorców, że kurs franka szwajcarskiego jest stabilny nie czyni zadość temu obowiązkowi. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by kredytobiorcy mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający kredytobiorcom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający kredytobiorcom pełne rozeznanie w tym zakresie. Okoliczność tej pozwany nie udowodnił.

Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść kredytobiorców jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów, zobowiązując ich do spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości arbitralnie ustalonej przez bank. Jednostronna swoboda kształtowania przez bank sytuacji finansowej kredytobiorców uniemożliwiała przy tym sprawdzenie zasadności i prawidłowości decyzji banku, co również narusza prawo kredytobiorców do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o czynnikach kształtujących ich obowiązki. Naruszony jest zatem również ich interes pozamajątkowy w postaci niepewności co do okoliczności wpływających na wysokość ich zobowiązania.

To, że powód T. B. (1) i jego żona dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.

Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że kredytobiorcy zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Brak jest też dowodu na to, by zostali oni pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania i wysokości rat kredytu w tym w szczególności o zasadach ustalania marż kupna i sprzedaży oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres, na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.

Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej kredytobiorcy mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.

Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowi art. 385 ¹ § 2 kc jeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.

Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy wydaje się w tych okolicznościach niepewna.

W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenie art. 353 ¹ kc wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).

Wskazać w tym miejscu należy dodatkowo należy, że postanowienia uznane za niedozwolone podlegają zniesieniu w całości a nie tylko w zakresie, w jakim ich treść jest niedopuszczalna. Nie było zatem możliwości usunięcia z umowy jedynie części niedozwolonych postanowień umownych z § 17 ust. 2 i § 17 ust. 3 dotyczących marży i pozostawienia do przeliczeń średniego kursu NBP (patrz wyrok TSUE w sprawie C-19/20)

Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w nich niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd ustalił, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zawartej pomiędzy H. B. i T. B. (1) a (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w G..

Powodowie poza żądaniem stwierdzenia nieważności umowy kredytu zgłosił także jako żądanie główne żądanie zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwoty 156.832,43 zł i na rzecz powodów P. B. i M. B. kwot po 39.208,11 zł na rzecz każdego z nich.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).

Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powód T. B. (1) i jego nieżyjąca już żona wpłacili pozwanemu łącznie kwotę 235.248,67 zł. Kredyt był spłacany ze środków pochodzących z ich majątku wspólnego, w którym mieli oni równe udziały. Zatem połowa tej kwoty powinna być zwrócona powodowi T. B. (1) a druga połowa podlegała dziedziczeniu przez spadkobierców H. B.. Powodowie odziedziczyli spadek po H. B. w częściach równych po 1/3 każdy z nich i w takich częściach mogli oni żądać zwrotu wierzytelności wchodzącej w skład spadku po H. B..

Mając na uwadze powyższe Sąd w związku z uznaniem za nieważną z umowy kredytu nr (...) z dnia 14 czerwca 2006 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwotę 156.832,43 zł, na rzecz powoda P. B. kwotę 39.208,11 zł i na rzecz powoda M. B. kwotę 39.208,11 zł, które stanowiły świadczenia nienależne.

Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie z art. 455 kc jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powód T. B. (1) i jego nieżyjąca już żona wezwali pozwanego do zwrotu wpłaconych na poczet umowy kwot w terminie 7 dni reklamacją, która została doręczona pozwanemu 17 maja 2023 r. Termin ten upłynął 24 maja 2023 r. i w tym dniu roszczenie stało się wymagalne. Na postawie art. 481 kc w zw. z art. 359 § 1 i 2 kc Sąd zasądził zatem od pozwanego na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonych na ich rzecz kwot od dnia 25 maja 2023 r. do dnia zapłaty.

Ponieważ roszczenie ewentualne pozwu zgłoszone zostało na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd żądania głównego, a Sąd żądanie to uwzględnił, zbędnym było zajmowanie się nim.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od pozwanego na rzecz powoda T. B. (1) kwotę 7.889,34 zł a na rzecz powodów P. B. i M. B. kwoty po 1.972,33 zł na rzecz każdego z nich. Na zasądzone na rzecz powoda T. B. (2) koszty złożyły się 4/6 części opłaty od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, 4/6 części wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 10.800,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) i 4/6 części opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł a na zasadzone od pozwanego na rzecz powodów P. B. i M. B. koszty złożyły się po 1/6 części opłaty od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, po 1/6 części wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 10.800,00 zł i po 1/6 części opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł.