Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Sieradzu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lipca 2016 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSO Dorota Załęska

Sędziowie: SSO Sławomir Górny (spr.)

SSO Sławomir Matusiak

Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Wawrzyniak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2016 roku w Sieradzu

sprawy z powództwa M. W.

przeciwko Sądowi Rejonowemu w K.

o wynagrodzenie za pracę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 29 marca 2016 roku sygn. akt IV P 18/16

1.  oddala apelację;

2.  nie obciąża powódki kosztami procesu za II instancję na rzecz pozwanego.

Sygn. akt IV Pa 42/16

UZASADNIENIE

Pozwem z 30 lipca 2015 roku M. W. domagała się zasądzenia od Sądu Rejonowego w K. kwoty 11 855,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 686,49 zł od dnia 01 stycznia 2011 roku do dnia zapłaty, od kwoty 1.978,65 zł od dnia 01 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty, od kwoty 3.280,17 zł od dnia 01 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty, od kwoty 2.207,74 zł od dnia 01 maja 2013 roku do dnia zapłaty, od kwoty 3269,52 zł od dnia 01 stycznia 2014 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 433,35 zł od dnia 01 stycznia 2015 roku do dnia zapłaty tytułem równowartości niezwaloryzowanego wynagrodzenia w latach 2010-2015. Powódka podała, że aktem normatywnym zawierającym szczegółowe regulacje w kwestii zatrudniania urzędników i innych pracowników sądowych jest ustawa z 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury. Zgodnie z art. 14a ww. ustawy, podwyższanie wynagrodzeń urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury następuje w terminach i na zasadach określonych dla pracowników państwowej sfery budżetowej nieobjętych mnożnikowymi systemami wynagrodzeń. Ponadto art. 18 tej ustawy przewiduje odesłanie w kwestiach nieunormowanych, a dotyczących urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury, do przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 roku o pracownikach urzędów państwowych, w której ustawodawca stwierdził, iż zasady corocznego podwyższania wynagrodzenia urzędników państwowych określają przepisy ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Normy te nie mają charakteru dyspozycyjnego, ale kształtują obowiązek waloryzacji wynagrodzeń ( art. 21 ust. 4). Zdaniem powódki, dokonując analizy prawnej, mającej wyjaśnić podstawę roszczenia, należy sięgnąć do lex specialis zawartych w ustawie z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw, gdzie w art. 4 ust. 2 prawodawca wyjaśnia, że wynagrodzenia osób nieobjętych mnożnikowymi systemami wynagrodzeń waloryzowane są średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń zaś w art. 9 ust. 1 pkt 3 odsyła do ustaw budżetowych, gdzie corocznie ustalane są wspomniane wskaźniki wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej, które bezwzględnie powinny korespondować zarówno z prognozowanym średniorocznym wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych na konkretny rok (ustalonym w budżecie), jak i z poziomem inflacji z roku poprzedniego. Finalne zsumowanie brakujących kwot z każdego roku daje sprecyzowana w petitum wysokość dochodzonego roszczenia. Ponadto powódka wyjaśniła, że w grupie zawodowej urzędników sądowych wynagrodzenia nie podlegają waloryzacji od lat i nie jest to wyjątkowa sytuacja, związana ze stanem finansów państwa w danym roku budżetowym, ale stała praktyka pozwalająca na oszczędności niestety kosztem określonej grupy pracowników sfery budżetowej. Brak waloryzacji wynagrodzeń nie ma charakteru incydentalnego, a staje się normą naruszającą prawa pracowników. Pismem z dnia 30 września 2015 roku powódka rozszerzyła powództwo do kwoty 20 653,97 zł i wniosła o zasadzenie tej kwoty z odsetkami ustawowymi.

Sąd Rejonowy w K.wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych zarzucając, że roszczenie powódki jest bezzasadne, gdyż ustawy budżetowe za lata 2010-2015 nie przewidziały podwyższenia wynagrodzeń urzędników i innych pracowników sądów. Istotna rola w kształtowaniu wynagrodzeń urzędników państwowych przypada ustawie budżetowej, w której ustala się średnioroczne wskaźniki wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz kwoty wynagrodzeń dla państwowych jednostek budżetowych dla poszczególnych grup pracowników. Rozumując zatem logicznie z przeciwieństwa, skoro ustawy budżetowe nie przewidują waloryzacji wynagrodzeń pracowników, to taka waloryzacja jest niedopuszczalna ponieważ jest sprzeczna z przepisami ustaw. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem powódki jakoby przepisy prawne zobowiązywały do corocznej waloryzacji wynagrodzeń. Wprost przeciwnie, z przepisów wynika jedynie, że waloryzacja wynagrodzeń następuje tylko wtedy, gdy ustawy budżetowe to wyraźnie przewidują, a skoro ustawy budżetowe nie przewidują takiej waloryzacji, to nie można takiej waloryzacji dokonać.

Wyrokiem z 29 marca 2016 roku Sąd Rejonowy w Sieradzu oddalił powództwo, nie obciążył powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu.

Wyrok zapadł po następujących ustaleniach i wnioskach:

M. W. pracuje w Sądzie Rejonowym w K. od 18 grudnia 1984 roku, ostatnio na stanowisku starszego inspektora. Od 1 stycznia 2010 r. powódka otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze w kwocie 2 889,00 zł miesięcznie ustalone na podstawie przepisów ustawy z 18 grudnia 1998 r o pracownikach sądowych i prokuratury ( tekst jednolity; Dz.U. z 2013 r ., poz. 829) oraz kolejnych rozporządzeń wykonawczych Ministra Sprawiedliwości w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego. W spornym okresie wynagrodzenie powódki było zwaloryzowane w 2010 roku o 1 %. W pozostałym okresie objętym sporem nie było waloryzowane. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego w wysokości 2 889,00 zł powódka otrzymuje co miesiąc dodatek za wieloletnią pracę, sporadyczne nagrody uznaniowe oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne tzw. „trzynastki”. W 2010 roku łączne wynagrodzenie powódki wynosiło – 38 014,76 zł, w 2011 roku- 45 941,46 zł, w 2012 roku- 43 975,21 zł, w 2013 roku – 12 977,49 zł, w 2014 roku – 43 555,02 zł, w 2015 roku – 28 612,17 zł. Sąd Rejonowy wskazał, że istotne i niesporne okoliczności faktyczne poczynione zostały na podstawie odpisów kartotek wynagrodzeń powódki.

O kosztach postępowania w sprawie Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek upoważniający do nieobciążania powódki kosztami procesu.

W tak ustalonym stanie faktycznym sąd meriti doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zaznaczył, że powódka jest urzędnikiem sądowym w Sądzie Rejonowym w K. i wysokość jej wynagrodzenia zasadniczego w sporym okresie regulowały przepisy Rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego (Dz. U. z dnia 30 marca 2010 i Dz. U. z dnia 5 czerwca 2013 r.) wydanych na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (tekst jedn. Dz. U. 2011.109.639). W latach 2011-2014, zgodnie z obowiązującymi tabelami płac wynagrodzenie zasadnicze urzędnika sądowego na stanowisku wspomagającym, takie zajmowała powódka, zawierało się w granicach 1 500 – 5 200 miesięcznie (załącznik nr 3 do wyżej wymienionych rozporządzeń). W myśl art. 14a ustawy z 14 grudnia 1998r. o pracownikach sądów i prokuratury „podwyższenie wynagrodzeń pracowników i innych pracowników sądów i prokuratury następuje w terminach i na zasadach określonych dla pracowników państwowej strefy budżetowej nieobjętych mnożnikowymi systemami wynagrodzeń”. Z kolei, z przepisów art. 4 i 6 ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (teks jednolity Dz.U.2011.79.431 ) wynika, że podstawą do określenia wynagrodzeń w danym roku budżetowym dla pracowników budżetowych nieobjętych mnożnikowymi systemami wynagrodzeń stanowią wynagrodzenia z roku poprzedniego zwaloryzowane średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalonych w ustawie budżetowej. Sąd zauważył, że bezsporne w sprawie było, że treść ustaw budżetowych na lata 2011-2015 przewidywała średnioroczny wzrost wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej wysokości 100,0 %, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, że wynagrodzenie powódki zostało „zamrożone” pozostając na poziomie z roku 2010. W art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2010 (Dz. U. Nr 19, poz. 102) średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalono w wysokości 101 %. W art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej za rok 2011 (Dz. U. z dnia 9 lutego 2011r.) średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalono w wysokości- 100,0 %. W art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2012 (Dz. U. z dnia 15 marca 201r.2) średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalono na wysokość i- 100,0 %. W art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2013 (Dz. U. z dnia 5 lutego 2013r.) średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalono w wysokości 100,0 %. W art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2014 (Dz. U. z dnia 24 stycznia 2014r.) średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalono w wysokości - 100,0 %. W art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na 2015 rok (Dz. U. z 2015 roku poz. 153) średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalono w wysokości - 100,0 %.

Ostatecznie, sąd pierwszej instancji skonkludował, że pracodawca w spornych latach nie zwaloryzował wynagrodzeń powódki (za wyjątkiem 2010 roku o 1 %), gdyż było to zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami płacowymi zawartymi w ustawach budżetowych na lata 2011-2015. Kwestia zgodności przepisów ustaw budżetowych na lata 2010, 2011, 2012 w zakresie, jaki „zamroziły” one wynagrodzenie urzędników sądowych była przedmiotem postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 2015 roku w sprawie o sygnaturze P 44/13. Trybunał umorzył postępowanie w sprawie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku, przy czym wyraził w uzasadnieniu pogląd, że „(…)wynagrodzenia pracowników sądów i prokuratury oraz kuratorów sądowych są waloryzowane średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń, który jest ustalany w ustawie budżetowej. Zatem sądy rozpoznające sprawy, w celu wydania właściwych rozstrzygnięć, zobowiązane będą bezpośrednio zastosować art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2010, art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2011, art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2012 i art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2013, które określają średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w latach 2010-2013.”

Sąd Rejonowy dalej wyjaśnił, że waloryzacja określonego świadczenia może wynikać nie tylko z działań legislacyjnych, ale i z orzeczenia sądowego. Jest jednak oczywiste ze wynagradzanie urzędników sądowych kształtowane jest ustawowo, co tym samym nie pozwala na określenie ich wynagrodzeń na podstawie swobody uznania Sądu. W sprawach pracowników sfery budżetowej wykluczona jest sądowa waloryzacji ich wynagrodzeń za pracę. Pracownik sądowy nie może zatem przed sądem pracy żądać waloryzacji jego wynagrodzenia za pracę z tego powodu np. ze jego zdaniem wysokość wynagrodzenia jest od kilku lat obiektywnie za niska i pozostaje na niezmienionym poziomie. Reasumując, stwierdził sąd meriti, skoro w spornym okresie od 1.01.2010 roku do 31.12.2015 roku powódka otrzymywała wynagrodzenie zasadnicze w wysokości przewidzianej w przepisach płacowych dla jej stanowiska (zawierało się w widełkach od 1500 do 5200 zł), a nie było ono waloryzowane zgodnie z obowiązującymi w latach 2011-2015 roku przepisami ustaw budżetowych -niezakwestionowanych dotąd przez Trybunał Konstytucyjny - to przedmiotowe żądanie powódki jako bezpodstawne prawnie należało oddalić.

O kosztach zastępstwa Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Decydując się na zastosowanie powyższej regulacji stanowiącej wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy Sąd Pracy miał na względzie w szczególności okoliczność, iż złożenie niniejszego pozwu było wynikiem ogólnopolskiej akcji protestacyjnej pracowników sądowych przeciwko kilkuletniemu „zamrożeniu” wynagrodzeń.

Z rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego w całości nie zgodziła się powódka i wywiodła apelację, w której zarzuciła temuż Sądowi naruszenie art. 2, art. 21, art. 24, art. 31, art. 64 Konstytucji RP poprzez ustalenie, iż rzekoma trudna sytuacja budżetowa uprawnia ustawodawcę do wstrzymania waloryzacji wynagrodzeń pracowników sądowych pomimo, iż przysługuje im ustawowe prawo do waloryzacji, co skutkuje naruszeniem zasady ochrony praw nabytych oraz zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. W związku z postawionymi zarzutami, apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od Sądu Rejonowego w K. na rzecz M. W. kwoty 20 653,97 zł w z odsetkami ustawowymi, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Nadto, nieobciążanie powódki kosztami postępowania apelacyjnego.

Pozwany domagał się oddalenia apelacji, zasądzenia na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, a jej zarzut naruszenia art. 2, art. 21, art. 24, art. 31, art. 64 Konstytucji RP, w świetle obowiązującej w spornym okresie pragmatyki płacowej, nie mógł się ostać. Sąd Rejonowy, przy niespornym stanie faktycznym, prawidłowo zastosował prawo materialne, bez naruszenia wykładni prawa.

Należy przypomnieć za Sądem pierwszej instancji, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1999r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw stanowi, że podstawę do określenia wynagrodzeń w roku budżetowym dla pracowników, o których mowa w art. 5 pkt 1 lit.a i d oraz pkt 2 stanowią wynagrodzenia z roku poprzedniego, zwaloryzowane średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalonym w ustawie budżetowej oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne, wypłacane na podstawie odrębnych przepisów. Jego zastosowanie wobec powódki, co jest poza sporem, wynika z wyraźnego odesłania wyrażonego w art. 14 a ustawy z 18 grudnia 1998 roku w ustawie z dnia 23 grudnia 1999roku o pracownikach sądów i prokuratury (Dz. U. 2011.109.639 z późn. zm.). Należy odwołać się do definicji wskaźnika wzrostu wynagrodzeń ( art. 2 ust. 4 ustawy), rozumianego jako wzrost wynagrodzeń za dany rok budżetowy w stosunku do roku poprzedniego, określony w ustawie budżetowej . Jak słusznie zauważył sąd meriti, wskaźnik ten jest tylko wartością matematyczną, corocznie określaną w ustawie budżetowej, wyrażaną w ujęciu procentowym i stanowiącym iloraz wynagrodzenia aktualnego i zeszłorocznego. Wbrew błędnemu powszechnemu przekonaniu, przepis art. 6 ust 1 cyt. ustawy nie ustanawia zasady podwyższania wynagrodzenia, a jedynie wskazuje zasady kształtowania wysokości tych wynagrodzeń w roku budżetowym ,jako iloczyn wynagrodzenia z roku poprzedniego , zwaloryzowanego średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalonym w ustawie budżetowej . To oznacza, że o wysokości tegoż wskaźnika decyduje wyłącznie ustawodawca corocznie w ustawie budżetowej, a pracodawca ustalając wysokość wynagrodzenia pracownika sądowego w danym roku , stosuje tak ustalony wskaźnik, kierując się zasadami określonymi w art. 6 ust.1 cyt. ustawy. Słusznie zatem skonstatował sąd meriti, co Sąd Okręgowy to podziela , że dopóki średnioroczne wskaźniki wzrostu wynagrodzeń przyjęte w ww. ustawach budżetowych nie zostaną wyeliminowane z porządku prawnego , (z mocą ex tunc np. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego) , to pracodawca nie ma podstaw prawnych do zastosowania podwyżki wynagrodzenia wg. innych zasad . Dodać należy, że stosując inne zasady podwyżek, pracodawca naraziłby się na naruszenie dyscypliny finansowej. Z przyczyn wyżej wskazanych, za prawidłową należało uznać wykładnię art. 6 ust.1 cyt. ustawy , dokonaną przez sąd meriti. Za niedopuszczalne, w świetle uregulowania w art. 6 ust. 1 cyt. ustawy z 23.12.1999r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej...” , należy uznać zapatrywanie, że to Sąd Rejonowy, jako pracodawca, winien samodzielnie kształtować kryteria i ustalać we własnym zakresie wysokość średniorocznego wskaźnika wzrostu wynagrodzeń za okres dochodzony pozwem. Ma rację sąd meriti, że Sąd Rejonowy w K., jako pracodawca, nie jest i nigdy nie był uprawniony do kształtowania wysokości wynagrodzeń pracowników, gdyż kompetencje w tym zakresie są zastrzeżone są wyłącznie dla ustawodawcy.

Odnosząc się do zarzutów apelacji, zdaniem Sądu Okręgowego, brak jest podstaw merytorycznych do uznania za niezgodne z Konstytucją RP przepisów kolejnych ustaw budżetowych. Art. 2 Konstytucji RP wyraża zasadę zaufania obywateli do Państwa i stanowionego przez nie prawa, a nadto zasadę ochrony praw nabytych. Zasadą ochrony praw nabytych objęte są zarówno prawa nabyte w drodze konkretnych decyzji jak i nabyte in abstracto, zgodnie z ustawą, a nadto w pewnych przypadkach ekspektatywy powstania takich praw, pod warunkiem jednak spełnienia wszystkich istotnych przesłanek warunkujących ich nabycie, tj. jedynie ekspektatywy maksymalnie ukształtowane. Zasada ta nie ma charakteru absolutnego, a zatem możliwe są odstępstwa od niej z uwagi na przyznanie pierwszeństwa innej zasadzie (np. wyrażonej w art. 220 Konstytucji zasadzie dbałości o zachowanie równowagi budżetowej). Przepisy ustaw budżetowych za lata 2010- 2015 nie naruszają powyższej zasady ani zasady zaufania obywateli do Państwa i stanowionego przez nie prawa. Przedmiotowe przepisy ustaw budżetowych stanowią tylko i wyłącznie konkretyzację postanowień art. 14a ustawy z 18 grudnia 1998r. o pracownikach sądów i prokuratury w zw. z art. 4 ust. 2 i art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy z 23 grudnia 1999r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw. Jednocześnie przepisy ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej nie formułują żadnego automatycznego mechanizmu waloryzacji wynagrodzeń, a tym samym nie tworzą prawa podmiotowego w tym zakresie ani nawet wystarczająco ukształtowanej ekspektatywy powstania takiego prawa podmiotowego. Nie może być zatem mowy o naruszeniu przez przepisy ustaw budżetowych żadnej z wyżej powołanych zasad, albowiem nie mamy w tym przypadku do czynienia z prawami uprzednio nabytymi, których ochronę przewiduje art. 2 Konstytucji, a także nie mamy do czynienia z naruszeniem zasady zaufania obywatela do Państwa i stanowionego przez nie prawa.

W związku z powyższym apelacja podlegała oddaleniu jako oczywiście niezasadna, o czym orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego, mając na uwadze te same względy, co sąd pierwszej instancji, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c.